Boşnakların Eski Dini: Bogomilizm
Bogomilizm özel mülkiyete, çok çalışmaya, evlenmeye, cinsel ilişkiye girmeye, krallara, hayvansal gıda ve içki tüketmeye karşı çıkan heretik bir Hıristiyanlık mezhebiydi. Ancak bu saydıklarım sadece Bogomillerin “seçkinler” (perfecti) sınıfı dediğimiz tabakası için geçerli oluyordu. “İnananlar” denilen sınıf için geçerli değildi. İnananlar sınıfı köylü, evlenen, çocuk yapan ve para kazanmakla işi olan sınıftı. Cosmas’ın dediği üzere pek de Bogomilliği bilmeyen alt tabakadan oluşuyordu. Bogomilliğin “inananlar” katmanının yaygın olmasının nedeni ise Bogomilizm’in özel mülkiyete karşı çıkarak zenginlere, derebeylerine ve krallara tepki gösteren bir politik hareket olmasıdır. bu yüzden de fakir halk arasında revaç bulmuştur. Bogomiller aynı zamanda asketik (çileci), düalist, gnostik ve heretik bir mezhep olarak dünyayı Tanrı'nın değil Şeytan’ın yarattığına inanarak böyle bir dünya ancak bir Şeytan’ın eseri olabilir demektedir. Doğruluğa ise çile yoluyla varılacağına inanırlar ve kendilerini dünya nimetlerinden kısıtlama yoluna giderler. Bogomilizm’de açıkça maniheizm etkisi de gözlemlenmektedir. Bogomiller oldukça kötümser inançlara sahipti. aynı zamanda Meryem'in kutsal olmadığına, İsa'nın Tanrı’nın oğlu değil sadece bir peygamber olduğuna inanırlar. Teslis inancına ve haça da karşılardır. Tek olan bir Tanrı’ya inanırlardı. aynı zamanda Bogomillerin sembolü ise haça karşı kullanılan ay yıldız sembolüdür. Bogomil inancına göre ölen Bogomillerin ruhları Ay’a ve yıldıza giderek bir süre orada bulunurlar. Bu yüzden Bogomil mezartaşlarında ay yıldız sembolleri bulunmaktadır.
Bogomiller kadın erkek karışık ibadet ederlerdi. Kadın erkek eşitliğine inanırlardı. Bogomil bir kadın inananlar sınıfından seçkinler sınıfına yükselip dinî faaliyetler gösterebiliyordu. Bogomiller günah çıkarmaya karşı olup onlarda sadece birbirlerine günahlarını itiraf etme uygulaması vardı. Aynı zamanda Bogomiller günde beş defa ibadet edip Tanrı’ya diz çöküp saygı gösterisinde bulunurlardı. Bogomiller çocuklarını vaftiz ettirmezler, kominyon’a inanmayıp ekmeğin İsa’nın eti olduğu inancını reddetmektedirler. Kominyon’da içilen şarabı ise Şeytan’ın içkisi olarak kabul ederler. Bir Bogomil apokrifine göre Şeytan Havva’yı elma ile değil üzüm ile kandırdı. Bu yüzden üzümden yapılan şaraba lanetle bakarlardı. Bogomiller hayvan öldürmeye günah olarak bakarlardı, Ancak salyangoz istisna. Çünkü Bogomillere göre salyangoz şer güçlerin tecessüm bulmuş bir halidir.
Bogomiller karamsarlıklarının bir sonucu olarak yeni dünyaya gelmiş bir bebeğe acıyarak bakarlardı.
Bogomilizm sanılanın aksine Bosna menşeli değil Bulgaristan menşeli bir mezheptir. Adı Bulgar bir keşiş olan Bogomil’den gelir. Anlamı ise Tanrı’nın sevgilisi demektir. Bu mezhebin düşmanları ise Bogomillere “bogonomil” yani tanrı’nın düşmanları demektedir. Bazı araştırmacılar tarafından Bogomilliğin Bulgaristan menşeli olmasının nedenini Bulgarların Bizans’ın iç işlerine karışmasına politik inanç bazında bir tepki olarak ele almışlardır. Bogomillik Bulgaristan’da Roma’nın Latinleştirmesine ve Konstantinapol’ün de Bizanslaştırmasına karşı bir tepki konumundaydı.
Bulgar kelimesi o dönemler heretik kelimesiyle eşdeğer olmuştu. Bulgaria kelimesi o zamanlar heretikler diyarı anlamına geliyordu. Bu yüzden Bulgarlara bu dönemlerde Hıristiyanlarca hoş bir gözle bakılmıyordu.
Öte yandan Bogomillerin selefi olan Bulgaristan Bogomilleri olan Patarenler İncil’de geçen Paraklet kelimesinin Muhammed peygamber ile eş değer olduğuna inanıyorlardı. Paraklet ise “teselli edici” anlamına geliyor. Tesellli edici kutsal ruh olarak Muhammed peygamberi gördükleri için Bogomillerin atası Patarenler’in İslam’a kolayca ihtida ettikleri düşünülmektedir.
Ban Kulin
Yorumlar
Yorum Gönder